In de zevende eeuw kwam het christelijke Oost-Romeinse Rijk tegenover een nieuwe en snel oprukkende macht te staan. Vanaf de jaren 630 veroverden islamitische Arabische legers grote delen van Syrië, Palestina en Egypte. Constantinopel, hoofdstad van het rijk en een van de belangrijkste steden van de christelijke wereld, werd een beslissend doelwit.

Met de eerste jihad bedoelt Henk Singor het doelbewuste offensief van de islamitische veroveraars in de jaren 633–718 om Constantinopel en daarmee het Romeinse Rijk van die tijd in handen te krijgen. Het ging niet om één veldslag, maar om een strijd van ongeveer 85 jaar. De grote Arabische aanval op Constantinopel van 717–718 mislukte. De stad bleef in christelijke handen en de poging haar te veroveren werd voorlopig opgegeven.

Daarmee was de strijd tussen christelijke en islamitische machten niet voorbij. Eeuwenlang bleef die confrontatie een belangrijke factor in de geschiedenis van Europa en het Middellandse Zeegebied. In 1453 werd Constantinopel uiteindelijk door de Ottomaanse Turken veroverd en kwam een einde aan het Byzantijnse Rijk. De Ottomaanse expansie zette zich daarna voort. Over land drongen de Ottomanen diep Europa binnen en belegerden zij in 1529 voor het eerst Wenen. In 1571 behaalde de verenigde katholieke vloot van de Heilige Liga, met vooral Spanje, Venetië en de Kerkelijke Staat, bij Lepanto een grote overwinning op de Ottomaanse vloot. Deze overwinning van de Christenheid op de islamitische macht van de Ottomanen hield hun verdere opmars over zee buiten de deur van Europa. H. Pius V schreef de zege toe aan de voorspraak van de H. Maagd Maria en aan het gebed van de rozenkrans, waartoe hij had opgeroepen. Ter herinnering aan de overwinning stelde hij het feest van Onze Lieve Vrouw van de Overwinning in, dat later Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans werd genoemd. Over land bleef de Ottomaanse expansie doorgaan. In 1683 werd Wenen opnieuw belegerd. De mislukking van die belegering en de daaropvolgende nederlaag van het Ottomaanse leger brachten ook hier een beslissende kentering in de Ottomaanse opmars in Europa.

Maar dat is de geschiedenis van later. De lezing van Singor gaat vooral over de strijd om Constantinopel in de zevende en vroege achtste eeuw, met daarnaast aandacht voor de vroegste islam en voor de politieke en culturele betekenis van de stad.