De Divina Commedia van Dante
De lezing van pastoor Harry van der Vegt over Eucharistisch Eerherstel, die op 21 juni stond gepland, komt te vervallen. Dit in verband met de viering van 750 jaar Amsterdam in het kader waarvan de stad moeilijk bereikbaar is. De lezing wordt verplaatst naar het voorjaar van 2026.
Robert Lemm zal als vervanger optreden en spreken over de Divina Commedia van Dante, het grootste werk van de Westerse literatuur.
Deze lezing heeft plaatsgevonden en kan via deze link worden bekeken.
“Laat alle hoop varen, gij die hier binnentreedt.” Dat staat boven de poort van de Hel waar Dante binnentreedt, maar met zijn gids Vergilius. Die is hem toegewezen door Beatrice, en zij is de reden waarom hij zijn gevaarlijke reis wil aanvaarden. Want zij bevindt zich hoog in de Hemel, en om daar te komen moet hij eerst door de Hel.
Zo begint het epos dat de generaties niet meer zouden vergeten. De Hel is voorgesteld als een trechter die vanaf het aardoppervlak neerwaarts doodloopt in een punt. De 7 hoofdzonden vormen, van kwaad tot erger, de sferen rondom de verdoemden. Alom heersen duisternis en koude, en op het dieptepunt vinden we Lucifer als driekoppig monster ingevroren in het ijs met naast zich Judas en de moordenaars van Julius Caesar. Dante behoorde tot de partij van de keizer in Florence, en zou om die reden worden verbannen.
Dante Alighieri en de symbolische representatie van zijn ‘Divina Commedia’, op een schilderij van Domenico di Michelino uit 1465 in de kathedraal van Florence
Het Vagevuur heeft niets met vuur te maken, maar is voorgesteld als een berg die vanaf het aardoppervlak omhoogloopt, de Louteringsberg. De reizigers zien een zwak licht dat neerschijnt vanuit den hoge, en ook de sterrenhemel geeft hoop. De harde staccato verzen maken plaats voor zachtere, terwijl er gezangen beginnen te klinken. In de windingen naar boven worden de boetelingen geconfronteerd met hun ondeugden, terwijl telkens een letter P (pecado) van het voorhoofd van Dante afvalt. Hier gaat het van erg naar minder erg, van hoogmoed, afgunst, hebzucht tot meer naar boven gierigheid, vraatzucht, wellust en luiheid. Op de top van de berg vinden we het aards paradijs waar de dichter moet biechten voordat hij in een rivier wordt schoongewassen.
Vergilius mag niet verder mee omdat hij leefde voor de komst van Christus en niet gedoopt was.
Nu begint het Paradiso dat is voorgesteld op de 7 toenmalig bekende planeten, waarbij we zien dat de aarde in de Middeleeuwen het middelpunt van het stelsel vormde, met de hemel als koepel. De Maan, Mercurius, Venus, de Zon, Mars, Jupiter en Saturnus zijn bevolkt met de geesten van de heiligen in hiërarchische zin. Op de Zon bevinden zich de kerkvaders; op Mars, de kruisvaarders; op Jupiter, de rechtvaardige koningen; op Saturnus, de contemplatieve geesten. Daarboven zijn het empyreum en de Gele Roos op welks bladeren vrouwelijke heiligen worden gepresideerd door de Maagd Maria. Onder hen is ook Beatrice, die de belangrijkste geloofswaarheden tijdens de hemelvaart heeft uitgelegd. Helemaal bovenaan zien we Jezus Christus met achter zich de Bron van het Licht, ofwel “de Liefde die de Zon beweegt en de andere sterren”. Ook het Paradiso is hiërarchisch gestructureerd.
Het getal 3 ligt aan de basis van de Komedie (eind goed, al goed). Elk van de drie hoofdstukken heeft 33 Canto’s, wat 99 maakt plus 1 extra aan het begin van de Hel = 100. Elk Canto bestaat uit terzinen, telkens drie 11-lettergrepige verzen. 3 correspondeert met de 3×3 = 9 engelenkoren, alsook met de tijd dat Dante (in het voorafgaande Vita Nuova) als 9-jarige jongen in Florence voor het eerst Beatrice tegenkwam, die toen ook 9 jaar was. Dus alom 3 x 3.
Het dichtwerk wordt in vele talen in elke generatie steeds weer opnieuw vertaald, en er zijn ook versies in proza voor wie zich niet willen laten afleiden door de versvorm. ROBERT LEMM